Wolność ekspresji nauczyciela akademickiego w czasach wojen kulturowych w Polsce
Wojny kulturowe są złożonym zjawiskiem i zazwyczaj wynikają z głębokich różnic światopoglądowych,
historycznych lub społecznych. Co istotne, linia podziału nie biegnie tutaj między bogatymi a biednymi
czy wykształconymi a niewykształconymi. Wojny kulturowe dotyczą raczej wartości moralnych i
kulturowych aniżeli czysto ekonomicznych. Konflikty mogą odnosić się do różnych aspektów życia
społecznego, takich jak wartości, normy, przekonania religijne, zwyczaje czy kwestie polityczne i
społeczne. Charakterystyczne dla obecnych wojen kulturowych jest to, że media społecznościowe są dla
nich ważkim frontem. Można zaryzykować stwierdzenie, że rozpatrywane zjawisko, początkowo
dostrzeżone w Ameryce, zaczęło pojawiać się również w Polsce.
W naszym badaniu przyglądamy się relacji między problemem wojen kulturowych a akademicką
wolnością ekspresji. Kwestia prawa do wyrażania poglądów akademickich wywołała ostatnio w Polsce
wiele dyskusji. Świadczą o tym spory wokół wypowiedzi prof. Barbary Engelking (o stosunku Polaków
do Żydów) czy dr Magdaleny Grzyb (o kulturze gender). Na pierwszą wypowiedź zareagował Minister
Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a przeciwko drugiej zaprotestowali studenci.
Celem naszego badania jest opracowanie testu ekspresji nauczyciela akademickiego, który może pomóc w
ocenie ekspresji nauczycieli akademickich w kontekście wojen kulturowych. Ważnym impulsem dla
naszego badania jest zatem praktyczny problem, który wyłonił się we współczesnych społeczeństwach.
Naszym zamiarem jest pokazanie, wbrew absolutyzującym konflikt teoriom prawa, że ocena spraw
prawnych związanych z problemem projektu nie musi być z konieczności arbitralną decyzją polityczną. Z
drugiej strony, nie mamy również maksymalistycznych roszczeń, takich jak wiara w społeczeństwo oparte
na całkowitej harmonii.
Projekt składa się z czterech następujących części, które poddajemy badaniu:
1) Perspektywa etosu akademickiego
2) Perspektywa prawna
3) Perspektywa empiryczna (ankiety i wywiady)
4) Konstrukcja testu ekspresji nauczyciela akademickiego
O ile pierwsze trzy służą naświetleniu problemu projektu z różnych punktów widzenia, o tyle czwarta
dotyczy skonsolidowania naszych ustaleń i opracowania praktycznego narzędzia służącego ocenie
wolności ekspresji nauczycieli akademickich w czasach wojen kulturowych. Można więc stwierdzić, że
projekt wiąże się zarówno z celami teoretycznymi, jak i praktycznymi.
Badanie może okazać się ważne dla zrozumienia, w jaki sposób konflikty kulturowe wpływają obecnie na
środowisko edukacyjne w Polsce. Nasze ustalenia badawcze mogą wpłynąć pozytywnie na integralność i
autonomię akademicką, poprzez podkreślenie wartości zachowania wolnego środowiska akademickiego.
Co więcej, wyniki badań są w stanie przynieść korzyści odpowiednim decydentom, ułatwiając
formułowanie uzasadnionej polityki edukacyjnej. Wreszcie, jak wskazano powyżej, naszym celem jest
opracowanie w wyniku badania praktycznego narzędzia – testu ekspresji nauczyciela akademickiego